NAT05 - Potager sur le toit_top

Voorziening | Telen op daken op aangevoerde grond

Telen op daken op aangevoerde grond

© Anaya Katlego / unsplash.com

Daken zijn interessante ruimtes voor het uitbaten van landbouwproductie in een stedelijke omgeving. Er zijn verschillende mogelijkheden: dakmoestuinen, teelt in volle grond, serres, verticale constructies,etc.. . Als voedselproductie niet de kern van het project is, zullen groendaken de voorkeur genieten. Een dakmoestuin is een aan het gebouw gekoppelde groeiruimte waar het substraat over nagenoeg het gehele dakoppervlak is verdeeld (in de praktijk kan 60 tot 70% van het dak bebouwd worden omdat ongeveer 30 tot 40% van het dakoppervlak moet worden overgelaten voor toegangswegen, paden en de installatie van een technische ruimte om werkmateriaal op te slaan). Deze productievormen vinden plaats op platte of matig hellende daken (maximum 5% helling).

Wat is het onderscheid tussen een groendak en dak met aangevoerde grond om in te telen?

De dakmoestuin is een groendak van het intensief type (substraatdikte groter dan 25 cm, belasting groter dan 400 kg / m²) en is geschikt voor landbouwgewassen. Terwijl groendaken eerder van het extensieve type zijn (substraatdikte van 5 tot 10 cm) en daarom beperkt zullen blijven tot oppervlakkige wortelplanten zoals mossen, sedums of bepaalde kruidachtige planten.

Zie Voorziening | Intensief en semi-intensief groendak

Wat is het verschil tussen telen op daken op aangevoerde grond of in teeltbakken?

In het geval van een professionele activiteit op het dak, zullen moestuinen in volle grond de voorkeur genieten boven teeltbakken, met name dankzij de efficiëntiewinst in verband met het gebruik van gereedschappen zoals kleine frezen, die niet geschikt zijn voor gewassen in teeltbakken. Het kweken in teeltbakken blijft echter een oplossing wanneer het draagvermogen van het dak niet uniform is.

Zie Voorziening | teeltbakken

Wat zijn de voor- en nadelen van telen op daken op aangevoerde grond?

Voordelen

Een dakmoestuin heeft net als een groendak de volgende voordelen:

NB: de voordelen met betrekking op het thermisch comfort, akoestische isolatie, regenwatervertraging  zijn niet van toepassing op het type "teeltbakken".

Nadelen

  • Overbelasting : belasting die toeneemt met de dikte van het substraat;
  • brandveiligheid : verspreidingsrisico moeilijk in te schatten door de aanwezigheid van vegetatie (afhankelijk van de ondergrond, het seizoen en het type vegetatie);

    Zie Dossier | Groendak realiseren > Voorschriften en normen

  • variabele kosten die hoog kunnen zijn afhankelijk van de gebruikte materialen, het type ondergrond en de vegetatie;
  • vergt meer onderhoud en wieden van onkruid dan bij groendaken of voorzieningen van het type "teeltbakken";
  • bemoeilijking van opsporen/repareren van lekken;
  • minder toegankelijk voor Personen met Beperkte Mobiliteit en ouderen.

Er zijn ook voor-en nadelen aan verschillende types stadlandbouw onderling:

Zie Dossier | Integratie van de stadslandbouw > Elementen voor een duurzamere keuze

Uit welke hoofdcomponenten is een dak met aangevoerde grond samengesteld?

Dakmoestuinen zijn groendaken van de intensieve soort.

Het verschil tussen intensieve, semi-intensieve en extensieve groendaken zit

  • in de samenstelling van het substraat; Er zijn kant-en-klare commerciële substraten specifiek voor dakmoestuinen. Deze substraten bestaan ​​over het algemeen uit een mengsel van klei, pozzolana (vulkanisch gesteente dat de grond lichter maakt en een hoog retentievermogen heeft), compost (bijdrage organische stof) en turf. Helaas zijn pozzolana en turf niet-hernieuwbare en niet-milieuvriendelijke grondstoffen. Pozzolana is namelijk niet lokaal en het gebruik van turf tast turflanden aan (omgevingen die rijk zijn aan biodiversiteit en die een zeer belangrijke ecosysteemrol spelen).

    Er lopen onderzoeken naar het gebruik van stadsafvalproducten zoals zaagsel, schors, champignoncompost, zaagsel, gerecycled zand in de samenstelling van substraten, in een circulaire economie visie.

  • in de dikte van het substraat: De dikte van het substraat maakt de teelt van planten met relatief diepe wortels mogelijk, tot het planten  van bomen of struiken toe. Daarom moet men voorafgaand de start van het project het type te kweken planten afwegen, aangezien dit de dikte van de substraatlaag en dus de door het dak te dragen belasting bepaalt. Ter herinnering: een minimale dikte van 25 cm substraat is nodig voor de teelt van bepaalde laagwortelende groenten zoals sla en bepaalde aromatische planten. Andere groenten hebben echter meer gronddikte nodig (bijv. Knolgewassen zoals wortels) en ook voor bessenstruiken.

  • in de keuze van de vegetatie ; Daken zijn onderhevig aan extremere klimatologische omstandigheden: de temperaturen zullen hoger zijn wanneer ze zich in een open omgeving bevinden (geen omringend gebouw dat schaduw biedt) en de gewassen zullen worden blootgesteld aan harde wind, wat leidt tot uitdroging. De keuze van de gecultiveerde rassen en de gekozen irrigatie zullen daarom in functie hiervan gekozen moeten worden. Bepaalde Brassicaceae, peulvruchten, solanaceae, komkommerachtigen reageren goed op deze specifieke omstandigheden.

    Zie Voorziening | Intensief en semi-intensief groendak > Substraat & planten

Welke aandachtspunten zijn er bij telen op daken op aangevoerde grond?

  • De vruchtbaarheid van het substraat:
    Het substraat dat wordt gebruikt voor dakmoestuinen is gevoelig voor uitloging (meesleuren van oplosbare zouten) van voedingsstoffen voor gecultiveerde planten, wat de vruchtbaarheid van het substraat negatief zal beïnvloeden.
    Voor teeltbakken wordt bijvoorbeeld aanbevolen om het substraat iedere 3 jaar te vervangen om een ​​geschikt vruchtbaarheidsniveau te garanderen. Bij dakmoestuinen is het niet mogelijk om het substraat zo vaak te vernieuwen wegens het groot volume
    . In ieder geval wordt aanbevolen om regelmatig de toestand van de ondergrond te controleren:
    - Fysiek (structuur, aggregaten, beluchting en drainage);
    - Chemisch (zuurgraad gemeten door pH, voedingsstoffen)
    ;- Biologisch (organisch materiaal, micro-fauna en micro-organismen).
    Deze drie toestanden zijn onderling afhankelijk en beïnvloeden het vruchtbaarheidsniveau van het substraat.

  • Watertoevoer:

    • Hergebruik van water

      Zie Dossier | Hergebruik van hemelwater

    • Irrigatiesysteem

      Dakmoestuinen worden blootgesteld aan omstandigheden waardoor het substraat sneller uitdroogt. Er moet dus voor worden gezorgd dat gewassen regelmatig van water worden voorzien, bijvoorbeeld via een druppelsysteem. Technieken om preventief overmatige verdamping te voorkomen zijn aangewezen zoals de ondergrond met geperforeerde dekzeilen te bedekken. Dit houdt vocht vast en voorkomt de wildgroei van onkruid.

      Gewasirrigatie kan ook een probleem zijn vanwege de hoogteverschillen ten opzichte van de irrigatiebron. Het gebruik van een pomp en de aanpassing van het leidingsysteem aan deze beperkingen zal nodig zijn.

      Lien vers Doc BE sur l'arrosage des cultures

  • Toegangkelijkheid

    Er moet voor een gemakkelijke toegang tot het dak worden gezorgd, aangezien een moestuin regelmatig onderhoud vereist (doorgang van tuinbouwteams, compost toevoegen, oogsten en logistiek voor de distributie van productie, enz.), gelijkwaardig aan dat van een traditionele moestuin. Deze toegankelijkheid zal belangrijk zijn voor het onderhoud van de productieruimte, maar ook voor de fasen van het opzetten van het project, wat lastig te realiseren kan zijn. Toegankelijkheid moet daarom vanaf de beginfase van het project worden bedacht en kan mogelijks een belemmering vormen bij de renovatie van bestaande gebouwen. Een ​​kraan of een windtunnel moeten geanticipeerd worden om het substraat naar en op het dak te spreiden.

Ladders (kooiladder of hand) zijn helemaal niet geschikt. De trap kan geschikt zijn voor een dakmoestuin dat niet voor bezocht wordt (niet toegankelijk voor mensen met beperkte mobiliteit). De lift, ideaal gekoppeld aan een goederenlift, blijft de meest geschikte toegang tot het dak.

Zie Dossier | Integratie van de stadslandbouw > Toegankelijkheid

  • Voorzieningen ter bevordering van de biodiversiteit

    Profiteer om voorzieningen te implementeren die gunstig zijn voor fauna op de dakmoestuin:

  • Premies

    Zie Dossier | Een groendak realiseren > economische aspecten

  • Bescherming van het membraan:

    Het gebruik van gereedschap (schoppen, kruiwagens, etc.) kan het membraan beschadigen, wat problemen kan veroorzaken op het gebied van waterinfiltratie. Er moet daarom voor mechanische bescherming van de afdichting worden gezorgd. Dit kan worden uitgevoerd in verschillende materialen: rubberen panelen, geotextiel met hoge perforatieweerstand, gietasfalt, PVC-platen, duurzame vezelplaten, enz.

    Te voorzien om aantasting van de waterdichte laag te voorkomen:

    - Bewustwording verhogen bij werkteams en bezoekers stroomopwaarts;

    - Overgedimensioneerde afdichtingen;

    - Voorzie gebieden waar controle mogelijk is (verwijderbare paden, ruimtes waar het substraat verwijderbaar is);

    - Controleer de evacuaties zorgvuldig.

  • Lekdetectiesysteem

    Er bestaan tegenwoordig recente technieken waarbij er preventief een lekdetectiesysteem onder de moestuin wordt aangelegd, waardoor lekkage zeer vroeg wordt gesignaleerd. Deze hebben nog interessante innovatiemogelijkheden te bieden.

  • Compatibiliteit zonnepanelen en groendaken

    Zie Voorziening | Fotovoltaïsche installaties op platte en hellende daken

Meer informatie

In de gids

Andere publicaties van het Brusselse gewest

Websites

bijgewerkt op 08/02/2021

Code n° : NAT05 - Thema's : Natuurontwikkeling - Andere thema's : Stedelijke landbouw - Gerelateerde project components : Dak