WEL06 - Luminaires_top

Voorziening | Verlichting en electromagnetische velden

Verlichting en electromagnetische velden

© Denis Petrov / Shutterstock.com

Verlichtingstoestellen kunnen een bron van elektrische of magnetische velden zijn. Er moeten dus meerdere voorzorgsmaatregelen worden genomen op het ogenblik waarop ze worden gekozen en geplaatst: uitsluiting van bepaalde apparaten, afstand tussen verlichtingstoestellen en, in mindere mate, aarding.

Hoe werkt het?

Verlichtingstoestellen hebben in de voorbije twintig jaar een significante ontwikkeling doorgemaakt. Er is een ruime keuze aan verlichtingstechnologieën, afhankelijk van de esthetische voorkeur, het lichtrendement en de eisen inzake energiebesparing. Maar niet alle lampen zijn neutraal als het gaat om elektromagnetische hinder.

Deze voorziening zou idealiter in elke situatie van toepassing moeten zijn. Ze past uitsluitings- en afstandsstrategieën toe, evenals, in mindere mate, aardingsstrategieën.

De basisnoties blijven voor elke elektrische installatie dezelfde: het magnetisch veld is proportioneel ten opzichte van de stroom, terwijl het elektrisch veld afhankelijk is van het spanningsniveau. Maar dit zijn niet de enige bronnen van elektromagnetische verontreiniging.

Elektrisch veld en magnetisch veld

01_NL

(Bron: INRS)

Enerzijds genereren de transformatoren en ballasten aanzienlijke magnetische velden en anderzijds veroorzaken de ballasten hoogfrequente elektromagnetische velden, waarvan de bron de trillingskring is die de lichtboog handhaaft. Deze reflectie inzake het type hinder moet dus worden opgenomen in de reflectie over de keuze van verlichtingstoestellen.

Welke verlichtingstoestellen kiezen?

Hier worden alleen de meest voorkomende lampen vermeld die door een niet-gespecialiseerd publiek in de woonsector worden gebruikt.

De keuze van een lamp hangt allereerst af van esthetische, verbruiks- en verlichtingskwaliteitscriteria. Deze criteria worden besproken in het dossier Optimaal gebruik van kunstlicht.

In termen van elektromagnetische verontreiniging hebben verlichtingstoestellen voor- en nadelen> om rekening mee te houden. Daarnaast moeten bepaalde voorzorgsmaatregelen worden genomen bij of na de keuze van het verlichtingstoestel.

Veelgebruikte types verlichtingstoestellen

Soorten verlichtingVoordelenNadelen
Gloeilampen
Veelgebruikte lampen met een metalen gloeidraad. Ze worden als energieverslindend beschouwd en zullen van de markt verdwijnen

02

Bron : Philips

  • Geen hoogfrequente verontreiniging. Zwak magnetisch veld dankzij de beperkte stroomsterkte

Halogeenlampen
  • Lampen met een gloeidraad waarvan het volume is gevuld met halogeengas onder druk

  • Er zijn twee categorieën, afhankelijk van de voedingsspanning: 230 V of 12 V

03

Bron : Heliophane

Ampoules halogènes 12 V

  • Beperkt elektrisch veld door een lagere voedingsspanning. Dit geldt niet stroomopwaarts van de transformator (primaire en voedingskring), waar de distributiespanning (230V) aanwezig is

Ampoules halogènes 230 V

  • Limite le champ magnétique car ne nécessite pas de transfo

Ampoules halogènes 12 V

  • Vaak aanzienlijk energieverbruik

  • Aanzienlijk magnetisch veld :

    • Transformator

    • Sterkere stroom (want lagere spanning)

  • Niet in plafondlampen gebruiken als zich op de verdieping erboven een slaapkamer bevindt

  • Op zichtbare draden geklemde lampen vermijden

Ampoules halogènes 230 V

Tl-buizen (fluorescentielampen)
  • Ten onrechte ook wel "neonbuizen" genoemd naar het gas dat oorspronkelijk werd gebruikt (rood licht). Lamp met boogontlading in een gas

  • Heeft een magnetische ballast nodig als starter

04

Bron : CoosElec

  • Laag verbruik, lange levensduur
  • Bevat kwikdamp.
  • De ferromagnetische ballasten genereren een aanzienlijk magnetisch veld. Bij elektronische ballasten is dit niet het geval, maar die genereren een hoogfrequent elektromagnetisch veld (20 tot 60 kHz)
  • Houd minstens een meter afstand

"Fluocompacte" lampen (compacte fluorescentielampen)
Deze lampen werken op dezelfde wijze als tl-buizen, maar ze zijn compacter. Daardoor kunnen ze dienen als vervanger voor gloeilampen met standaardfitting (E14 en E27)

05

Bron : Tiweo

  • Laag verbruik, lange levensduur (opgelet, er zijn verschillende kwaliteitsniveaus in de handel)
  • Aanzienlijk elektrisch veld in nabije omgeving
  • Houd minstens een meter afstand

LED
  • LED: light-emitting diode (lichtemitterende diode)

  • Een diode die licht uitstraalt wanneer er elektronen doorheen gaan. Meestal worden meerder diodes in een lamp samengevoegd

06

Bron : Ecolodis Solaire

  • Uitstekende mechanische weerstand

  • Laag verbruik. Lange levensduur

  • Gevoelig voor warmte

Wat zijn de aandachtspunten?

  • Gebruik altijd tweepolige schakelaars / afstandsschakelaars. Is dit niet het geval, bij elektrische installaties met fase + sterpunt. zie er dan op toe dat minstens de schakelaars zodanig worden bekabeld dat de fase wordt onderbroken.
  • Het gebruik van transformatoren (halogeen 12 V) of ballasten (tl of fluocompacte lampen) is een bron van magnetische of elektromagnetische velden: er moet een afstand van minstens 80 cm tot 1 m worden bewaard. Deze verlichtingstoestellen zijn dus niet geschikt voor nabijheidsverlichting: bureaulampen, leeslampen, etc.
  • Voor inbouwhalogeenspots (15 tot 50 W) in de plafonds gaat de voorkeur uit naar spots met een voeding van 230 V. Is dat niet het geval en wordt er met 12 V gewerkt, plaats de transformator dan ver van metalen structuren en op afstand van personen (minstens 1 meter).
  • Halogeenlampen van 12 V zijn te vermijden in plafondlampen als zich op de verdieping erboven een slaapkamer bevindt!
  • Spots van 12 V die op twee parallelle kabels zijn aangebracht, worden sterk ontraden, want ze genereren aanzienlijke magnetische velden, te meer daar de kabels in tegengestelde fasen zich op enkele centimeters van elkaar bevinden, waardoor de natuurlijke neutralisering van een deel van de magnetische stroom wordt gehinderd. Bovendien bevinden deze kabels zich vaak dicht bij het hoofd, want ze zijn zichtbaar aangebracht (meestal enkele tientallen cm onder het plafond).
  • Voor gloeilampen is de verontreiniging beperkt tot de velden die door de voedingsgeleiders worden veroorzaakt. De lamp zelf veroorzaakt geen hinder op een hogere frequentie dan 50 Hz.
  • Luchters en andere metalen verlichtingstoestellen stralen elektrische velden uit. Die zijn des te intenser naarmate de metalen structuur groter is: het is absoluut noodzakelijk om de metalen frames te aarden. Hiermee wordt een nadeel omgezet in een voordeel, want door deze aarding worden de velden beter afgevoerd.
  • Voor staande lampen wordt eveneens voor aarding gezorgd indien de structuur van metaal is. Het is aanbevolen om hiervoor het snoer te vervangen en een geleider en een aardingsstekker te voorzien, want die worden meestal niet meegeleverd. Bovendien wordt de schakelaar waar nodig vervangen door een tweepolige schakelaar.
  • Er moeten geen spots als leeslampen boven het bed worden gebruikt zonder de spanning volledig te neutraliseren (IAC of tweepolig).

> Dossier | Elektromagnetische verontreiniging tegengaan

bijgewerkt op 20/10/2016

Code n° : G_WEL06 - Thema's : Welzijn, comfort & gezondheid - Andere thema's : Vervuiling in het gebouw - Gerelateerde project components : Verlichting | Elektriciteit